Kiến thức nền tảng nên học SEO trước hay học lập trình web trước khi làm freelancer là câu hỏi chúng tôi gặp gần như mỗi tuần. Người hỏi có khi là sinh viên năm cuối, có khi là người vừa rời văn phòng và muốn tự chủ thời gian. Hai hướng đi này đều có thể kiếm ra tiền. Điều khiến nhiều bạn chật vật là chọn sai thứ tự ngay từ đầu, rồi phải học lại gần như từ con số không.
Bài viết này không đứng về phe nào. Chúng tôi muốn giúp bạn nhìn rõ mỗi hướng mang lại điều gì, cần bao nhiêu thời gian và hợp với hoàn cảnh nào. Những nhận định dưới đây đến từ quá trình quan sát nhiều bạn đi trước, không dựa trên một khảo sát hay nghiên cứu cụ thể nào.
Vì sao nhiều người mới bị rối khi chọn hướng học
Điều chúng tôi thấy ở hầu hết người mới là họ không thiếu tài liệu. Họ thiếu thứ tự ưu tiên. Chỉ cần mở YouTube hay lướt các trang khoá học là đã gặp đủ thứ hấp dẫn. Khó khăn thật sự nằm ở chỗ biết bắt đầu từ đâu, và khi nào thì nên dừng lại để làm việc thực tế.
Học lan man khi chưa có lộ trình
Có một bạn từng nhờ chúng tôi góp ý khi đang học cùng lúc ba khoá: SEO, HTML/CSS và WordPress. Sau ba tuần, bạn kể rằng gần như không nhớ nổi mình đã học gì ở khoá nào. Đó là hệ quả quen thuộc khi chưa xác định kỹ năng cốt lõi cần nắm trước. Nhảy từ khoá này sang khoá khác khiến kiến thức nông và rời rạc.
Đến lúc nhận dự án đầu tiên, bạn lại thấy mình chưa đủ tự tin để báo giá. Thời gian và tiền bạc đã bỏ ra vì thế thường nhiều hơn kết quả nhận lại.
Thiếu cơ sở để so sánh hai lựa chọn
Phần lớn bài viết trên mạng chỉ nói riêng về SEO hoặc riêng về lập trình. Rất ít nơi đặt hai lựa chọn này cạnh nhau để so sánh công bằng. Người mới vì thế dễ chọn theo cảm tính, ai giới thiệu gì thì học nấy.
Trước khi đăng ký bất kỳ khoá học nào, bạn nên tự hỏi mình cần gì trong ba đến sáu tháng tới. Nếu chưa biết bắt đầu từ đâu, bạn có thể tham khảo hướng dẫn chọn nền tảng, phần mềm và website phù hợp để hình dung rõ hơn các lựa chọn trước khi đầu tư thời gian.
Ưu điểm của việc học SEO trước
Nếu mục tiêu là có thu nhập freelance sớm, học SEO trước là lựa chọn khá hợp lý. Kỹ năng này không đòi hỏi nền tảng kỹ thuật sâu để bắt đầu, và bạn có thể áp dụng ngay lên những website đã có sẵn.
Thời gian học ngắn và thực hành được ngay
SEO cơ bản xoay quanh ba việc chính: nghiên cứu và tối ưu từ khoá, sắp xếp cấu trúc nội dung, xây dựng liên kết nội bộ. Học nghiêm túc thì khoảng hai đến ba tháng là bạn đã thực hành được. Không cần viết code, chỉ cần hiểu cách công cụ tìm kiếm đánh giá và xếp hạng một trang.
Có thể hình dung đơn giản thế này: SEO giúp trang của khách hàng được công cụ tìm kiếm hiểu đúng nội dung và đưa đến đúng người đang tìm. Một học viên từng được chúng tôi hướng dẫn dành khoảng sáu đến tám tuần luyện tập trên website cá nhân trước khi nhận dự án đầu tiên. Công cụ cần dùng cũng không tốn kém, phần lớn đều có bản miễn phí đủ cho người mới.
Hợp với người muốn nhanh có khách
Nhu cầu SEO tại Việt Nam khá rộng, vì nhiều doanh nghiệp có website đều muốn cải thiện thứ hạng tìm kiếm. Với website nhỏ, mức phí gói SEO cơ bản thường dao động quanh vài triệu đồng mỗi tháng, tuỳ độ cạnh tranh của từ khoá. Đây chỉ là mặt bằng để bạn tham khảo khi báo giá lần đầu, không phải mức cố định cho mọi trường hợp.
Muốn hiểu rõ cách các đơn vị chuyên nghiệp tổ chức quy trình, bạn có thể xem qua danh sách các công ty SEO uy tín hiện nay. Hạn chế của SEO là một mình nó khó tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh. Bạn vẫn cần phối hợp với người dựng web, hoặc bổ sung kỹ thuật khi công việc đã đều tay hơn.
Ưu điểm của việc học lập trình web trước
Ngược lại, nếu có thời gian dài hơn và muốn gắn bó lâu với nghề, lập trình web là hướng đáng đầu tư trước. Đây là nền móng giúp bạn hiểu website vận hành từ bên trong, thay vì chỉ nhìn thấy phần bề mặt.
Nền tảng kỹ thuật vững, mở ra nhiều loại dự án
Học lập trình web thường mất nhiều thời gian hơn, khoảng sáu tháng đến hơn một năm mới thật sự thành thạo. Đổi lại, bạn nắm được cách một hệ thống được tổ chức. Một khái niệm bạn sẽ gặp khá sớm là mô hình MVC, tách mã nguồn thành dữ liệu, giao diện và xử lý logic. Cách tổ chức này giúp website dễ bảo trì và mở rộng về sau.
Chúng tôi nhận thấy người hiểu nguyên lý này thường tìm lỗi nhanh hơn hẳn người chỉ quen chỉnh giao diện. Khi đã vững lập trình, bạn có thể nhận nhiều loại việc khác nhau, từ sửa lỗi website cũ của khách, dựng landing page cho từng chiến dịch quảng cáo, cho đến kết nối cổng thanh toán hay đồng bộ với phần mềm quản lý của cửa hàng online. Đây là lợi thế mà người chỉ biết SEO thường khó có ngay từ đầu.
Thu nhập tiềm năng cao hơn khi đã thành thạo
Lập trình viên web tự do có kinh nghiệm thường báo giá theo tính năng, thay vì gói tháng cố định như SEO. Một website bán hàng cỡ vừa có thể dao động từ mười lăm đến vài chục triệu đồng, tuỳ độ phức tạp. Con số này thường cao hơn đáng kể so với một gói SEO cơ bản mỗi tháng.
Ngoài việc dựng website mới, bạn còn có thể nhận việc chăm sóc lâu dài cho khách cũ. Nguồn thu nhờ đó ổn định hơn, không phải lúc nào cũng phụ thuộc vào việc tìm khách mới. Tuy vậy, chặng đầu khá vất vả và đòi hỏi kiên nhẫn nhiều hơn so với SEO.
Nên chọn hướng nào cho người mới vào nghề
Không có đáp án chung cho tất cả mọi người. Thứ quyết định là mục tiêu và quỹ thời gian bạn đang có. Nếu cần thu nhập trong vài tháng tới, SEO thường đưa bạn đến dự án đầu tiên nhanh hơn. Nếu có ít nhất nửa năm để đầu tư bài bản, lập trình web là nền móng đáng học trước.
Dù chọn hướng nào, công việc cũng không dừng lại khi bàn giao dự án. Khách hàng thường cần người theo dõi, cập nhật và giữ website vận hành ổn định sau khi ra mắt. Lúc này, hiểu biết về cách bảo trì website hiệu quả sẽ rất có ích, và kỹ năng ấy sớm muộn cũng cần đến dù bạn xuất phát từ đâu.
Lời khuyên thực tế của chúng tôi là chọn một hướng để đi sâu trong ba tháng đầu, sau đó mới bổ sung kỹ năng còn lại. Đừng học cả hai cùng lúc, vì bạn rất dễ rơi lại vào cái bẫy học lan man ban đầu.
